Weg met de Centrumpartij

'Nederland is vol' zo luidde het motto van de Centrumpartij in de jaren ’80. Van alle kanten kwam het tegenoffensief, desnoods met gebruik van geweld. In Andere Tijden het woord aan partijprominenten én tegenstanders van toen.

Bekijk uitzending

Drs. Hans Janmaat is de verpersoonlijking van beide partijen. De partij wordt opgericht door een aantal ex-NVU-leden en draagt aanvankelijk de naam Nationale Centrum Partij.

Na een eerste bijeenkomst van deze partij in Amsterdam overvallen een aantal leden in de Mozes en Aäronkerk een groep Marokkaanse hongerstakers die het land dreigen te worden uitgezet. Om deze handtastelijke leden uit de partij te kunnen bannen, wordt in 1980 besloten de NCP op te heffen en opnieuw op te richten als Centrumpartij. De Centrumpartij presenteert zich in het begin van haar bestaan als een fatsoenlijk en gematigd alternatief voor de meer radicale en racistische NVU. Naast een groep oudgedienden trekt de partij ook een aantal jonge intellectuelen aan, mensen die zich nog niet eerder hadden ingezet in extreemrechtse organisaties. Tweede man van de CP is in de beginperiode dr. W. J. (Willem) Bruyn, een socioloog die wel in de NVU een rol heeft gespeeld.

'Niet rechts, niet links'

In 1981 neemt de Centrumpartij deel aan de landelijke verkiezingen. De partij stelt zich bij deze verkiezingen onder meer tot doel zich te verzetten 'tegen de ongecontroleerde invasie van honderdduizenden criminele en parasiterende vreemdelingen in ons overbevolkte land'. De CP haalt net als de NVU 0,1% van de stemmen en geen zetel in het parlement. Dat lukt wel bij de vervroegde Tweede Kamerverkiezingen van 1982. Onder de nieuwe leus 'Niet rechts, niet links' haalt de CP 0,8% van de stemmen en wordt partijvoorzitter Hans Janmaat verkozen tot volksvertegenwoordiger. De intrede van de Centrumpartij in het parlement brengt een schok in de samenleving teweeg en gaat gepaard met veel publiciteit. Duizenden demonstranten protesteren op het Binnenhof op de dag dat Janmaat wordt geïnstalleerd.

19 september 1982: Lijsttrekker van de Centrumpartij Hans Janmaat wordt beedigid als lid van de Tweede Kamer. (Foto: ANP)

Scheuring

De Centrumpartij heeft aanvankelijk electoraal de wind in de zeilen. Bij tussentijdse verkiezingen voor de gemeenteraad van Almere in 1983 haalt de partij 9% van de stemmen en twee zetels in de raad; bij de Europese verkiezingen een jaar later 2,5% van de stemmen (geen zetel). Opiniepeilingen voorspellen de CP een grote toekomst – 'de vierde politieke stroming van Nederland' – maar mede hierdoor ontstaan er binnen de Centrumpartij veel persoonlijke spanningen en discussies over de vraag hoe radicaal men kan zijn. Een eerste scheur binnen de gelederen ontstaat als één van de CP-gemeenteraadsleden van Almere kort na zijn beëdiging met de partij breekt. Nog meer commotie ontstaat na het uitlekken van een interne nota van W.J. Bruyn waarin hij ervoor pleit gewelddadige acties van autochtonen tegen allochtonen te zien als een vorm van gerechtvaardigd 'noodweer'.

Royement

De 'richtingenstrijd' binnen de Centrumpartij verhevigt tussen juni en november 1984 en leidt er uiteindelijk toe dat Janmaat het voorzitterschap van de partij neerlegt ten gunste van de meer radicale Nico Konst. In oktober 1984 wordt Janmaat zelfs door de partij geroyeerd. Hij behoudt echter zijn Kamerzetel op persoonlijke titel en neemt veel medestanders mee uit de partij. Eind 1984 richt Janmaat de nieuwe partij Centrumdemocraten op.

Bekijk ook

Centrumpartij

De Centrumpartij wordt opgericht door een aantal ex-NVU-leden.

Lees meer
29 maart 1986: Hans Janmaat na een aanslag op een hotel in Kedichem, waar een vergadering werd gehouden van de Centrumdemocraten.

Kedichem en daarna

De bijeenkomst tussen de Centrumpartij en Janmaat in een hotel te Kedichem wordt verstoord door radicale actievoerders.

Lees meer

Centrumdemocraten

Het jaar 1994 zal de geschiedenis ingaan als het electoraal meest succesvolle jaar van Janmaats Centrumstroming.

Lees meer

Racistisch gehalte

In hoeverre kunnen de Centrumpartij en de Centrumdemocraten gezien worden als racistische partijen.

Lees meer

De CP'86

De radicale broer van de Centrumdemocraten.

Lees meer

Portret: Hans Janmaat

Hans Janmaat was een dankbaar onderwerp voor cabaretiers.

Lees meer
Willem Bruyn in 1984

Portret: Willem Bruyn

Bruyn staat bekend als de ideoloog van de Centrumpartij.

Lees meer